‘Rust is niet de laatste zucht van uitputting, maar een opening voor een nieuw begin…’ schrijft de bekende Zweedse pastor Tomas Sjödin in zijn boek Leven vanuit rust. Ik kreeg zijn boek op een moment dat ik gedwongen tot rust moest komen, nadat ik vier maanden geleden overspannen, overwerkt en overbelast (geef het een naam) thuis kwam te zitten. Synoniemen voor ‘rust’ in mijn woordenboek waren ‘saaiheid’, ‘passiviteit’ en ‘onproductief’. Negatieve associaties.

Sceptisch begon ik te lezen, want we worden doodgegooid met mindfulness, stilteweekenden, kloosterretraites, yoga en ontspullen als tegenreactie op onze doorgeslagen prestatie- en consumptiemaatschappij.

Sjödins basisidee over rust is geïnspireerd op de joodse sabbatsrust. Een vaste rustdag in de week is niet bedoeld als gewone vrije dag, stelt hij: ‘Het maakt ons ontvankelijk voor wat mooi, opbouwend en waar is. Het is een tijd om onze opmerkzaamheid bewust te richten op wat we willen, hoe we ons leven willen besteden. Een tijd waarop we bewust nee zeggen tegen alles wat ons wel in beslag neemt, maar eigenlijk tegen onze wil in gaat.’

Dagelijks afstand nemen van ons volle leven, zet hij tegenover doorjakkeren, wat ik deed. Met hard werken is niets mis. Met een gevuld leven ook niet, maar mensen verliezen zichzelf. ‘Omdat we gevoelsmatig niet bij oneindig veel dingen tegelijk betrokken kunnen zijn, reageren we bij emotionele overprikkeling alsof het ons niets kan schelen’, schrijft Sjödin. ‘Onverschilligheid is het grootste gevaar in een hogesnelheid-maatschappij. Wie zich terugtrekt uit jagen en jachten, raakt niet minder maar juist meer betrokken.’

Een druk leven hebben is in onze samenleving een statussymbool. Dat heb ik persoonlijk ervaren. Ik ben getrouwd, moeder van jonge kinderen, werk parttime als televisiemaker en ben politiek actief. Eind 2018 en begin 2019 zaten mijn agenda en hoofd ramvol. Tijd voor reflectie en ontspanning gunde ik mezelf niet. Eerlijk gezegd kwam ik niet eens op het idee. Behalve op de zondagochtend in de kerk, dat was mijn enige vaste rustpunt in de week.

Hoewel mensen in mijn directe omgeving zich hardop afvroegen of ik het niet wat rustiger aan moest doen, kreeg ik van de cirkel daaromheen bewonderende blikken en complimenten. Hoe ik die ballen in de lucht hield en dat ik zo succesvol was. Een voorbeeld. Dat ze mijn ambities en prestaties zo goed vonden.

Die bewondering gaf mij erkenning, bevestiging en een goed gevoel over mezelf. Al voelde het tegelijkertijd of ik onder een lawine bedolven lag, waar ik zelfstandig niet meer uit kon komen.

‘Zonder rust reageren we bij alle eisen en uitdagingen die we tegenkomen alsof we auto’s op een drukke weg zijn’, schrijft Sjödin. ‘We hebben geen tijd en geen energie meer om na te denken wat we eigenlijk willen en waarheen we onderweg zijn.’

De laatste maanden voor onze zomervakantie kreeg ik last van hartkloppingen, vergeetachtigheid, piekeren, slapeloosheid, duizeligheid en gebrek aan eetlust. In plaats van rust te nemen, zette ik er een tandje bij om alles vol te houden. Ik dronk nóg meer koffie om de slapeloosheid te compenseren. Ik trok nóg meer taken naar me toe. Ik moest en zou niet opgeven.

Tijdens de zomervakantie begon ik te hyperventileren in de auto en op drukke plekken. Ik kreeg paniekaanvallen op stressvolle momenten. Mijn lichaam en geest trokken aan de noodrem. Er is één ding moeilijker dan op gang komen en dat is ophouden, schrijft Sjödin.

De huisarts vroeg of ik dit een teken van zwakte vond, dat ik bij haar zat met overspannenheidsklachten. Ja, knikte ik geëmotioneerd. Toen zei ze: ,,Sterke mensen eisen te veel van zichzelf en gaan te lang door.”

Ik moest letterlijk afkicken van alle adrenaline en cortisol die mijn lijf overmatig aanmaakte. Ik dacht na over de herkomst van mijn ongezonde patronen. Ik had een hernieuwde kennismaking met mezelf. Intens en emotioneel. Terug naar de essentie van mijn bestaan en mijn identiteit. Inzicht na inzicht.

Tomas Sjödin heeft me geleerd wat de onschatbare waarde van rust is. Ik heb aan den lijve mogen ervaren dat hij gelijk heeft.

  1. Rust is de basis. Niet iets wat je doet als je met alles klaar bent, want dat ben je nooit. Rusten is ervoor kiezen dat het nu goed genoeg is.
  2. Het is een menselijk recht om niet voortdurend gedwongen te worden je plaats of waarde te verdienen. We zijn door God geliefd, nog voor we iets zinnigs hebben gedaan.
  3. In de rust van samen eten met familie en vrienden ontstaat ruimte voor gesprekken die ons leven verdiepen, misschien zelfs van de ondergang redden.
  4. Alles is leuk als je er tijd voor hebt. De tijd die je voor de gewone dagelijkse dingen hebt is een goede snelheidsmeter.
  5. Uit de ergste moeheid kunnen nieuwe en onverwachte dingen ontstaan. Er gebeurt iets als je niets doet.

Afstand nemen
Pas aan het einde van zijn boek – aan de late kant – schrijft Sjödin over het persoonlijke drama wat hem en zijn vrouw is overkomen. Ze hebben twee gehandicapte kinderen en één van hen overlijdt als Sjödin en zijn vrouw op vakantie zijn in het buitenland. Hun zoon stierf zonder dat zij erbij waren…

Dan komt hij tot een inzicht waar ik steeds weer kippenvel van krijg: ‘Je kunt niet alles in het leven. Daarom moet je af en toe liefdevol afstand nemen van degene van wie je houdt, in de wetenschap dat het een uiting van diezelfde liefde is waardoor we de energie hebben om daar bijna alle andere dagen te zijn.’

Sjödin en zijn vrouw zijn er álle andere dagen voor hun zoon geweest en gingen op vakantie om afstand en rust te nemen die hen daartoe in staat stelde.

De grootste worsteling tijdens mijn verplichte rustperiode was het feit dat ik afstand nam van mijn gezin, familie, vrienden, collega’s, werk en politiek. Ik trok me terug. In de eerste maand verbleef ik voornamelijk op mijn slaapkamer. Langzaam werd mijn wereld groter. Ik wandelde in het bos. Ik wandelde sámen met iemand in het bos. Ik at weer beneden met het gezin. Ik liep weer mee naar school.

Mijn fysieke en mentale afwezigheid tijdens die eerste maand deed me zóveel pijn. Ik kon niet op de plekken zijn waar ik vond dat ik moest zijn. Ik kon er voor niemand zijn, alleen voor mezelf. Ik heb toen gevoeld wat eenzaamheid is.

Liefdevol afstand nemen betekent dat je juist verantwoordelijkheid neemt voor het enige dat uiteindelijk telt. Ik nam verantwoordelijkheid door mij ziek te melden, terug te trekken en weer gezond te worden.

Hoewel dat in het begin als een nederlaag voelde, een teken van zwakheid, heeft Tomas Sjödin mij de ogen geopend: ik nam verantwoordelijkheid voor mijn gezondheid en welzijn. Waardoor rust inmiddels één van mijn eerste levensbehoeften is geworden. Met de nadruk op léven.